سازمان ملل متحد
سازمان ملل متحد (که در فارسی گاهی به طور خلاصه سازمان ملل نامیده میشود) سازمانی بینالمللی است که در ۱۹۴۵ میلادی تأسیس و جایگزین جامعه ملل شدهاست. این سازمان توسط ۵۱ کشور تأسیس شد و در سال ۲۰۰۶ میلادی، ۱۹۲ کشور عضو داشتهاست.
اعضای آن تقریباً شامل همه کشورهای مستقلی میشود که از نظر بینالمللی به رسمیت شناخته شدهاند.
فقط واتیکان، که عضویت در سازمان را نپذیرفتهاست و جمهوری چین، که عضویتش بعد از عضویت جمهوری خلق چین لغو شد، در سازمان ملل متحد عضو نیستند.
مقر سازمان ملل متحد در شهر نیویورک است و کشورهای عضو و موسسات وابسته در طول هر سال با تشکیل جلسات منظم در امور بینالمللی و امور اجرایی مربوط به آنها تصمیمگیری میکنند.
سازمان ملل در پایان جنگ جهانی دوم و از سوی کشورهای پیروز در آن جنگ شکل گرفت و سازمان و روالهای حاکم بر فعالیت آن نشان از شرایط جهانی بعد از جنگ دوم دارد.
قویترین نهاد سازمان ملل، یعنی شورای امنیت، پنج عضو دائمی دارد که در تصمیمات این شورا حق وتو دارند.
تاریخچه
اصطلاح «ملل متحد» را نخستین بار فرانکلین روزولت، رئیسجمهور آمریکا در جریان جنگ دوم برای اشاره به متفقین بکار برد. اولین کاربرد رسمی این اصطلاح در بیانیه اول ژانویه ۱۹۴۲ ملل متحد بود که در آن متفقین از مفاد منشور آتلانتیک پشتیبانی کرده بودند و از متفقین خواسته شده بود که از صلح جداگانه با نیروهای محور خودداری کنند.
اندیشه ایجاد سازمان ملل متحد در کنفرانسهای مسکو، قاهره و تهران در سال ۱۹۴۳ دقیقتر شد.
از اوت تا اکتبر ۱۹۴۴ نمایندگان آمریکا، شوروی، بریتانیا، فرانسه و جمهوری چین در کنفرانس دامبارتن اوکس در واشینگتن دی.سی، بر روی برنامههای تشکیل سازمان ملل کار کردند.
بیشتر بحثهای این کنفرانس در مورد نقش اعضای سازمان و شرایط دعوت از آنها بود. سپس در آوریل ۱۹۴۵ در کنفرانس سان فرانسیسکو تکلیف حق وتو برای پنج عضو شورای امنیت تعیین شد.
در نهایت در ۲۴ اکتبر ۱۹۴۵ منشور ملل متحد به امضای ۵۰ کشور رسید و سازمان ملل متحد رسما تشکیل شد (لهستان در کنفرانس نبود ولی جایی برای آن در نظر گرفته شد و بعدا منشور را امضا کرد.)
منشور حقوق بشر کوروش بزرگ این سند به عنوان نخستین منشور حقوق بشر شناخته شده، و به سال ۱۹۷۱ میلادی، سازمان ملل آن را به تمامی زبانهای رسمی سازمان منتشر کرد.
ارکان سازمان ملل
· مجمع عمومی
·
· شورای امنیت
·
· شورای اقتصادی و اجتماعی
·
· شورای قیمومت (از اول نوامبر ۱۹۹۴ فعالیت نمیکند)
·
· دبیرخانه
·
· دیوان بینالمللی دادگستری
سازمانهای وابسته
علاوه بر شش رکن اصلی، سازمان ملل متحد نهادها و برنامههای دیگری را نیز زیر پوشش دارد.
از شناخته شدهترین این نهادها یونسکو، یونیسف و کمیساریای عالی سازمان ملل برای پناهندگان است.
مقر سازمان ملل متحد
مقر سازمان ملل در نیویورک است.
ساختمان مقر سازمان به هزینه جان دی. راکفلر کوچک، به مبلغ ۸٫۵ میلیون دلار ساخته شد.
طرح این ساختمان از معمار برزیلی اسکار نیمهیر است.
مجمع عمومی سازمان ملل متحد
مجمع عمومی سازمان ملل متحد یکی از شش رکن اصلی سازمان ملل متحد است. تنهارکنی است که تمام کشورهای عضو سازمان ملل متحد در این مجمع شرکت دارند.
مجمع جلساتی سالانه به ریاست یکی از اعضا که منتخب تمام دیگر اعضا است، برگزار میکند.اصولا تصمیم های مجمع جنبه توصیه آمیز دارند.
البته در موارد معینی که به امور داخلی سازمان بر می گردد، تصمیمات آن الزام آورند.
دولت های خود را نسبت به برخی از قطعنامه های مجمع ملتزم می دانند و برای آن شانی نظیر یک معاهده قایل می شوند .
از جمله آن ها اعلامیه جهانی حقوق بشر است.
شورای امنیت
شورای امنیت قویترین نهاد سازمان ملل متحد است.
منشور ملل متحداجرای تصمیمهای شورای امنیت را برای تمام اعضای سازمان ملل متحد الزامی کرده است.
این تصمیمها به صورت قطعنامههای شورای امنیت اعلام میشود. شورای امنیت پنج عضو دائم و ده عضو انتخابی دارد.
پنج عضو دائم این شورا در تصمیمها و رایگیریهای شورا حق وتو دارند.
ریاست شورای امنیت نوبتی است و طول مدت آن یک ماه است.
اعضا
اعضای دائم و دارای حق وتو
· آمریکا
· روسیه
· چین
· انگلیس
· فرانسه
اعضای انتخابی
۱۰ عضو انتخابی شورا توسط مجمع عمومی برای یک دوره دوساله (که از ۱ ژانویه آغاز میشود) انتخاب میشوند.
هر سال، پنج عضو جدید جایگزین اعضای قدیمیتر میشوند. اعضای کنونی (سال ۲۰۰۷) عبارتند از:
· اسلواکی
· آفریقای جنوبی
· اندونزی
· ایتالیا
· بلژیک
· پاناما
· پرو
· جمهوری کنگو
· غنا
· قطر
شورای قیمومت
شورای قیمومت در جهت پیشرفت و آزادی و استقلال مردمی که هنوز به مرحله رشد کافی برای تشکیل کشور و حکومت مستقل نرسیدهاند و در سرزمینهای تحت قیمومت ملل متحد زندگی میکنند تلاش مینماید؛ ادارهی چنین سرزمینهایی به عهدهی یک کشور پیشرفته میباشد، تا با در نظر گرفتن منافع ساکنان آن، در پیشبرد هدفهای مادی و معنوی آنان کوشا بوده و آنها را برای استقلال و خودمختاری آماده سازد.
در سالهای اول تشکیل سازمان ملل متحد، یازده سرزمین تحت قیمومت بینالمللی قرار داشت شورای قیمومت تحت نظر مجمع عمومی، وظیفه نظارت بر ادارهی سرزمینهای تحت قیمومت را دارد و درخواست اهالی آن سرزمینها را بررسی و در خصوص رابطه آنها با حکومتهای اداره کننده، تحقیق مینماید.
ضمناً کشورهای اداره کننده موظفند از وضعیت آن سرزمینها، گزارش سالانه به شورای قیمومت بدهند.
اعضای شورای قیمومت سه دسته میباشند:
دسته اول- اعضای دائمی شورای امنیت؛
دسته دوم- کشورهای اداره کنندهی سرزمینهای تحت قیمومت؛
دسته سوم- اعضائی که توسط مجمع عمومی برای مدت سه سال انتخاب میشوند؛
دبیرخانه سازمان ملل متحد
دبیرخانه سازمان ملل متحد یکی از شش رکن اصلی سازمان ملل متحد است. دبیرخانه زیر نظر دبیرکل سازمان ملل متحد فعالیت میکند و اطلاعات و امکانات لازم را برای جلسات اعضای سازمان ملل فراهم مینماید.
دبیرکل همچنین موظف به اجرای تکالیفی است که مجمع عمومی، شورای امنیت یا دیگر نهادهای سازمان ملل بر عهده او میگذارند.
کارمندان دبیرخانه بنا بر منشور سازمان ملل از افرادی «با بالاترین درجه کارآیی و قابلیت و درستی» و با توجه به اهمیت در نظرگرفتن تنوع جغرافیایی انتخاب میشوند. ماموران دبیرخانه فقط در مقابل دبیرکل مسئول هستند.
در حال حاضر بان کی مون دبیرکل سازمان ملل متحد است.
دیوان دادگستری بینالمللی
دیوان بینالمللی دادگستری رکن اصلی قضائی سازمان ملل متحد است.
دیوان ۱۵ قاضی دارد که آنها را مجمع عمومی ملل متحد و شورای امنیت مشترکا برای نه سال انتخاب میکنند.
هر سه سال پنج کرسی قضاوت خالی میشود و پنج قاضی دیگر به جمع قضات اضافه میشوند.
اساسنامه دیوان جزء لاینفکی از منشور ملل متحد است. مقر دیوان در شهر لاهه در کشور هلند است.
از قضاوتهای مشهور دیوان رسیدگی به شکایت انگلستان از دولت ایران درباره شرکت نفت ایران و انگلیس بود که دیوان با رد شکایت انگلستان، خود را صالح به رسیدگی ندانست.
